نفس بشريت كه روح حيوانى است و مركب او كه بر آن سلوك راه معرفت مىتواند نمود ، پس اگر جهت روح القدس بر او غالب آيد آسان به جانب امر مى رود ، و اگر جهت نفس بشرى بر او غالب آيد آسان روى از امر مى تابد الخ » . ملاى رومى به اين لطيفه نظر دارد كه : انبيا در كار دنيا جبرى اند كافران در كار عقبى جبريند انبيا را كار عقبى اختيار كافران را كار دنيا اختيار زانكه هر مرغى بسوى جنس خويش مى پرد او در پس و جان پيش پيش كافران چون جنس سجين آمدند سجن دنيا را خوش آيين آمدند انبيا چون جنس عليين بدند سوى عليين بجان و دل شدند . تعليقه 16 چون علم و عمل صالح موافق با سنت نظام هستى و مناسب با مزاج فطرت نفس ناطقه انسانى است و معرفت بذر مشاهده است و ماوراى طبيعت عارى از حجاب است ، آن نيكبختى كه در مسير تكامل انسانى به ثبات قدم موفق آمد همين كه درى از ملكوت عالم به رويش گشوده شد ، مشمول لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا الْحُسْنى وَ زِيادَةٌ « 1 » ، لَهُمْ ما يَشاؤُنَ فِيها وَ لَدَيْنا مَزِيدٌ « 2 »

--> ( 1 ) سوره يونس ، آيه 27 . ( 2 ) سوره ق ، آيه 36 .